Meer dan 70% van alle dieren is in de schemer en nacht actief en schuilt of slaapt overdag. Zoals vleermuizen en nachtvlinders. Over deze laatste groep zullen wij meer horen van Kars Veling van de Vlinderstichting. Wij werken steeds meer samen met Kwekerij Maatwerk, onderdeel van GGZ Noord-Holland-Noord en vanuit die samenwerking kwam het idee om ook meer met elkaar te delen. Deze keer gaat het over de BioBorder en het bijzondere is dat Dorien Kotterman aan de wieg heeft gestaan van de BioBorder. In deze nieuwsbrief vertelt Dorien waarom het symbool van Oekraine haar favoriete plant is.

Vergeet niet om zaterdagmiddag 28 maart de vijf prachtige voorjaarstuinen van Limmen te bezoeken.

Mijn favoriete plant – of vooruit, struik – is de Gelderse roos, de Viburnum opulus. Want zeg nu zelf: wat is er nu niet mooi aan deze struik? In het voorjaar begint ze al vroeg met bloeien met grote witte schermen. Bijen, zweefvliegen, alles wat zoemt komt langs. Daarna verschijnen er trossen rode bessen, haast doorschijnend. En in de herfst kleurt ze ook nog eens prachtig rood. Een struik met vierseizoenenambities!
Het mooiste? De bessen, die blijven de hele winter hangen. Vogels halen eerst hun snavel ervoor op – “mwah, nog even niet” – maar na wat vorst, als de bessen minder giftig en bitter zijn, weten ze haar te vinden. En als er dan sneeuw valt op die rode trossen, heb je een ansichtkaart in je tuin. 
Al vindt niet iedereen dat winterbeeld geruststellend. Afgelopen winter stond mijn Gelderse roos er kaal bij: geen blad, geen bessen, alleen een netwerk van takken. Mijn buurvrouw keek er bezorgd naar en vroeg: “Wat ga je doen met die dorre takken?”

Ik moest haar uitleggen dat de meeste struiken in de winter hun blad verliezen en dat heesters zelden spontaan overlijden in november. Ik deed mijn uiterste best dat zonder sarcasme te brengen. In het voorjaar liep ze natuurlijk gewoon weer uit — volledig gerehabiliteerd. 
Mijn eerste Viburnum kocht ik toen ik nog in de boomkwekerij werkte. Ik zag er één op stam. Op stam! Een bevriende landschapsarchitect sprak er schande van – “Een Gelderse roos hóór je niet zo te snoeien!” – maar zonder grote tuin moet je creatief zijn. Bij een verhuizing kon mijn exemplaar niet mee. Tot mijn spijt. Maar ik nam een stekje mee. Dat groeit nu in mijn tuin, opnieuw op stam gesnoeid. Ze bloeit uitbundig; de bessen laten nog even op zich wachten.

Maar de Gelderse roos is méér dan mooi. In Oekraïne heet ze Kalyna en is ze een diepgeworteld nationaal symbool van schoonheid, moederschap en veerkracht. De rode bessen symboliseren het bloed en de onverzettelijke geest van het volk. In liederen, gedichten en borduurwerk is ze een teken van verbondenheid en identiteit. Een struik met ruggengraat dus – letterlijk geworteld in de cultuur. Tijdens een plantenestafette op Texel plantten we samen met Oekraïense bewoners een Gelderse roos bij hun nieuwe woningen. Dat voelde als meer dan tuinieren — als een gebaar van hoop.

En nu bloeit er in mijn tuin niet alleen een mooie struik, maar bloeit er ook een symbool van hoop en veerkracht.

Ik geef het schepje door aan Bart Korf

Dagvlinders hebben het moeilijk in Nederland. Van de zeventig soorten die hier ooit voorkwamen, zijn er inmiddels zeventien verdwenen. Van de overgebleven soorten staat bijna de helft op de Rode Lijst als kwetsbaar tot ernstig bedreigd. Ook in Kennemerland en omgeving zijn soorten achteruitgegaan, al valt er gelukkig nog genoeg te genieten. Tijdens deze presentatie laat Kars Veling ons kijken naar de omgeving door vlinderogen. Hoe leven vlinders? Wat hebben ze nodig? En wat kunnen we doen om onze omgeving weer aantrekkelijker voor ze te maken? Naast bekende soorten zoals dagpauwoog, kleine vos en atalanta (zie foto hierboven) komen ook minder algemene vlinders aan bod. Deze presentatie wordt gehouden op donderdagavond 9 april in de Ter Coulsterkerk in Heiloo, Holleweg 111. Gratis toegang voor leden van Groei & Bloei. Niet-leden betalen € 5,--.

Insecten spelen een heel belangrijke rol in het ecosysteem. Insecten zorgen niet alleen voor bestuiving van groenten en fruit, maar ruimen ook rommel op en dienen als voedsel voor allerlei andere dieren. Sommige insecten zijn - als je goed kijkt - ook heel mooi en vernuftig. Hoewel ze dus onmisbaar zijn, zijn ze niet bij iedereen bekend. De verkiezing van Insect van het Jaar brengt daar weer een beetje verandering in. Kijk en stem op weer een bijzondere collectie geleedpotige medebewoners. Neem een kijkje en verwonder Home - Insect van het Jaar

Twee nieuwsbrieven geleden stond er iets over onderzoek naar goede buren in de moestuin. Interessant dacht ik. Dus schreef ik me in, daar komt wel wat bij kijken en het volgende onderzoek dat zich aandiende heb ik maar niet opgepakt. Een mens kan tenslotte niet alles. Maar nu ga ik dus testen of tuinbonen met dezelfde condities beter gaan produceren naast bietjes of naast peultjes of doperwten. Mijn handen jeuken inmiddels om aan de slag te gaan. Eten van de volkstuin is altijd vers en onbespoten. Alleen dat al smaakt naar meer.

Naast de groenten komen er ook Lathyrissen aan. Lekker warm opgekweekt in mijn nieuwe kas. Omdat de peultjes en erwten ongeveer gelijk starten met de tuinbonen denk ik dat de bestuiving mogelijk beter verloopt. Ik ben nieuwsgierig naar de resultaten. Wordt vervolgd. Mercedes Docter

Alle vleermuizen in Nederland zijn insecteneters. En omdat er ’s winters nauwelijks insecten zijn, gaat bij hen letterlijk het licht uit. Ze zoeken een veilige, donkere en koele plek (tussen 0 en 8 °C), zoals grotten, bunkers, forten, ijskelders of speciaal ingerichte vleermuiskelders. Sommige soorten kruipen in boomholtes, anderen overwinteren in gebouwen bijvoorbeeld in spouwmuren. Tijdens hun winterslaap schakelen ze terug naar de spaarstand. Hun lichaamstemperatuur daalt tot net boven de omgevingstemperatuur, hun hartslag zakt naar ongeveer achttien slagen per minuut en ze ademen nog maar één keer per negentig minuten. Pure energiebesparing om de winter door te komen.

Wordt het tussendoor te warm, dan raken ze soms uit hun winterslaap. Sommige soorten vliegen zelfs even naar buiten; andere zoeken binnen het verblijf het koelste plekje op om verder te slapen. Want te vroeg wakker worden is niet handig. Er is dan nog onvoldoende eten. 
Wat bijna alle soorten gemeen hebben: ze zijn honkvast. Jaar na jaar keren ze terug naar dezelfde overwinteringsplek, soms van grote afstand. In het voorjaar zijn het vaak de gewone dwergvleermuizen die wij als eerste zien. Dit is de meest voorkomende soort in Nederland én ook een echte stadsvleermuis. In steden is het vaak net iets warmer, waardoor ze (en hun voedsel) eerder actief worden. Op de foto de gewone grootoorvleermuis. Deze vleermuis vouwt tijdens de winterslaap een groot deel van de oren onder hun vleugels. 

Het weer wordt warmer en dan zie je het weer verschijnen: Zevenblad. Een standvastig plantje. Het gezegd "If you can't beat them, join them" gaat ook hier op. Letterlijk. Volgens Romke van der Kaa is Zevenblad zeer voedzaam, bevat onder meer vitamine C, kalium, calcium en magnesium. Je kunt de blaadjes bereiden als spinazie en gedroogd smaken ze naar peterselie. Het blad is prima te gebruiken in de sla maar je kan er ook pesto van maken. Nodig: 2 handen vol zevenbladblaadjes, 2 tot 3 tenen knoflook, een handje pijnboompitten, olijfolie en een stukje geraspte grana padano en een beetje zout. Maal alles fijn in de blender of met een staafmixer of vijzel (vandaar de naam pesto, dat betekent stampen/kneuzen). Lekker bij de pasta of op een stokbroodje. 

Elswout is een vierhonderd jaar oude buitenplaats bij Overveen. Bij het landhuis met opstallen, waaronder een orangerie hoort ook een groot terrein. Er zijn wandelroutes uitgezet en met de blauwe route kom je door het hart van Elswout waar moshellingen, bruggetjes en waterpartijen elkaar afwisselen. De moshellingen zijn bijzonder, vertelde Johan Görtemöller ons fjdens zijn presentatie over mossen en korstmossen. Er staan veel stinzenplanten die tot diep in de zomer voor een bloemenzee zorgen zoals krokus, narcis, wilde boshyacint, Italiaanse aronskelk en Haarlems klokkenspel uit de Saxifraga familie. Het Haarlems klokkenspel is een gekweekte variant van de knolsteenbreek (Saxifraga granulata). Van oudsher komt het Haarlems Klokkenspel voor in en rond Haarlem. Vroeger werd gewag gemaakt van het grote aantal planten in de Haarlemmerhout.  Dit mooie stinzenplantje kan je - bij de juiste omstandigheden - ook in je tuin houden. Voor de knolletjes kun je terecht bij Kwekerij Haarlems Klokkenspel: https://haarlemsklokkenspel.nl/

Silvi Bakker van Kwekerij Maatwerk zal ons regelmatig informeren over een plan of plant waarmee de kwekerij bezig is. Deze keer pakt ze meteen een hele border.

Een tuin hoeft niet in één keer perfect te zijn. Maar hoe fijn is het als een kale plek in korte tijd verandert in een kleurrijke, levendige tuin waar altijd iets te zien is? Met een BioBorder kan dat. Het is een slim en zorgvuldig ontworpen beplantingsplan van prijswinnend landschapsarchitect Arjan Boekel dat het hele jaar door kleur, structuur en biodiversiteit in je tuin brengt. Elke BioBorder is doordacht samengesteld met sterke vaste planten die elkaar versterken in groei, bloei en uitstraling. Er zijn BioBorders voor zon én schaduw en ze passen in vrijwel elke tuin. Daarbij kan je ook nog kiezen uit drie kleurstellingen, zodat de tuin precies de sfeer krijgt die bij je past. Het resultaat is een natuurlijke tuin die bijna het hele jaar aantrekkelijk blijft en volop leven aantrekt. De planten voor de BioBorder worden met zorg opgekweekt bij Kwekerij Maatwerk, Ze groeien zonder bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Zo kies je niet alleen voor een mooie tuin, maar ook voor een gezonde bodem. 
Het aanplanten is verrassend eenvoudig dankzij het slimme “schilderen op nummer”-systeem. De planten worden volgens een duidelijk ontwerp op de juiste plek gezet. Het mooiste is misschien wel dat deze tuinen weinig onderhoud vragen dus blijft er volop tijd over om te genieten. Ontdek hoe eenvoudig het kan op bioborders.nl.

De foto hierboven is de aanleg van een bioborder tijdens een plantenestafette door kinderen van een basisschool bij verzorgingstehuis De Loet in Heiloo. Op de foto hieronder het resultaat 2 jaar later.

Binnenkort zijn wij weer te vinden met prachtige plantjes en stekjes van onze eigen kwekers op plantjesmarkten. De eerste markt is tijdens de Bloemendagen in Limmen. Daar staan wij op een gezellige kleine markt. Op 2 mei zijn wij met veel van onze kwekers te vinden in de gemoedelijke Tuin van Kapitein Rommel in Castricum. Deze markt markeerde jarenlang het begin van ons "marktseizoen", maar deze titel gaat sinds een paar jaar naar Limmen. Na je aankopen kun je terecht op het terras aan de vijver met koffie en eventueel wat lekkers. Onze afdeling heeft een flinke groep enthousiaste kwekers die allemaal hun eigen voorliefde en specialiteiten heeft. Jan en Erica Koopman zijn de contactpersonen voor deze groep. Lijkt het je leuk om ook kweker te worden of wil je helpen op (een van de) markten bij de verkoop, laat het ons weten: info@midden-kennemerland.groei.nl.

Groei & Bloei heeft, in samenwerking met moestuinexpert Diana Stek (toepasselijke naam) twee zaaikalenders voor de moestuin samengesteld. De kalenders zijn gratis te bestellen. Ben je een beginner dan kun je goed uit de voeten met de kalender met 10 makkelijke moestuingewassen. Voor de meer gevorderde moestuinder is er een uitgebreide zaaikalender met 74 gewassen. Meld je aan en na ontvangst kun je de kalender direct gebruiken.https://groei.nl/artikel/download-gratis-zaaikalender

Ander moment van de dag, ander jaargetijde, de tuin is altijd weer anders. Leuk om ook eens in het vroege voorjaar tuinen te bezoeken net voor het een beetje begint te schemeren. De coördinatoren van het Open Tuinenweekend voor Akersloot en Uitgeest hebben een vijftal tuineigenaren bereid gevonden voor een avondopenstelling op vrijdagavond 10 april. Een week van tevoren zijn de tuinen te vinden op onze website. Natuurlijk is er ook een Open Tuinenweekend in Akersloot en Uitgeest. Dit jaar is dat het weekend van 4 en 5 juli dan zijn er veel meer tuinen een heel weekend open voor bezoekers.

Op de vreemde vrucht uit de vorige nieuwsbrief is geen enkele goede reactie gekomen. Het is geen framboos of een soort (korst)mos, maar een bruin trilzwammetje. Maar misschien is de naam van deze tulp wel bekend. Vorige week, tijdens de excursie bij Holland Blumenmarkt, kwamen wij deze prachtige tulp tegen. Deze tulp heeft een betekenis voor de vereniging. Weet jij de naam van deze tulp dan maak je kans op een leuk prijsje. Mail je antwoord naar: info@midden-kennemerland.groei.nl
 

Nu de winter voorbij is komen de amfibieën uit hun winterrust en trekken naar het water met als enig doel: voortplanting. Kikkers (het gaat bijna altijd om bruine kikkers) en padden willen altijd terugkeren naar de plek waar ze geboren zijn. Naast individuele kikkers kom je ook ‘dubbeltjes’ tegen, twee exemplaren op elkaar. Dat heet een amplex. Het veelal kleinere en dunnere mannetje zit op de rug van een vrouwtje. Dan weet hij zeker dat als zij eieren gaat leggen in het water, hij zijn zaad daar kan lozen voor de bevruchting. Op de foto hierbij gaat het om een pad op de rug van een kikker. Je ziet aan de kikker dat zij het maar niets vindt. De kleine watersalamander is ook op zoek, maar dat hoeft niet persé het "geboortewater" te zijn. 

Bruine kikkers maken grote klonten eitjes, kikkerdril, die op het water drijven. De dril van de groene kikker zinkt naar de bodem. Padden leggen snoeren van eitjes. De vrouwtjes vlechten deze om waterplanten heen, meestal met een mannetje op de rug om de eitjes ondertussen te bevruchten. Je moet als amfibie wel veel eitjes leggen, want dieren als eenden, vissen en waterkevers lusten wel een eitje – en iets later ook een klein kikkervisbilletje.

De presentaties worden, tenzij anders vermeld, gehouden in de Ter Coulsterkerk aan de Holleweg 111, 1851 KE Heiloo en beginnen om 20.00 uur. De zaal gaat 30 minuten voor de presentatie open.Het overzicht van de presentaties in 2026 en het voorlopig jaarprogramma  is terug te vinden op de website.

De hele maand april is de maand van de groene tuin. Kijk voor tips en trics op  https://maandvandegroenetuin.nl/

• Zaterdagmiddag 28 maart Open Tuinenmiddag in Limmen 13.30 - 16.00 uur
• Donderdagavond 9 april presentatie Kars Veling over vlinders in Kennemerland in Heiloo
• Vrijdagavond 10 april avondopenstelling Open Tuinen Uitgeest 19.00 - 21.00 uur
• Zondag 19 april Limmer Bloemendagen met een markt van 11.00 - 17.00 uur.
• Zaterdag 2 mei Plantenmarkt in de Tuin van Kapitein Rommel in Castricum
• Dinsdagavond 12 mei een presentatie over de bergwereld van de Mercantour in Heiloo
• Zaterdag 16 mei bezoek aan Eremuruskwekerij in Akersloot
• Zaterdag 30 mei Lentemarkt in de tuin van de familie Röling in Heiloo
• Zaterdag 30 en zondag 31 mei Open Tuinenweekend Castricum
• Code KIK-kaart van de Vomar: GRHE2025